Tuchom - grodzisko.

 Tuchom, gmina Żukowo. 

Grodzisko położone jest w bezpośrednim sąsiedztwie Jeziora Tuchomskiego. Usadowione zostało na końcu cypla, który wcinał się kiedyś w wody tzw. Małego Jeziora, obecnie osuszonego. Można jednak przypuszczać, że w momencie zakładania grodu poziom wody był znacznie wyższy i ówcześni ludzie po prostu osiedlali się na półwyspie oblewanym dookoła przez wody jeziora. 

Pozostałości grodu lub być może, terenu po prostu obwałowanego, mają kształt mocno pozaokrąglanego trójkąta o wymiarach około 100 na 65 metrów. Obecnie stanowisko jest otoczone terenem podmokłym, będącym pozostałościami po jeziorze przez które przepływała rzeka Strzelenka. Od strony lądu odgrodzony jest dobrze zachowanym wałem oporowym i fosą - są one ciągle wyraźnie widoczne w terenie leśnym. 

Grodzisko, a w zasadzie jego budowa została przypisana Słowianom zamieszkującym te tereny w IX wieku. Problem z datowaniem tego typu obiektów polega na tym, że nie można do końca ufać ustaleniom archeologów opartych na znaleziskach. Na początek warto jednak przyjrzeć samemu zagadnieniu grodziska. 

Umiejętności budowniczych grodów dostrzeżono dość wcześnie i zaznaczyć należy, że obecnie tych ludzi identyfikuje się jako należących go kręgu kulturowego Słowian. Posiadamy przekazy historyczne pozostawione przez ludzi, którzy bezpośredni lub pośrednio zetknęli się z umiejętnościami Słowian w zakresie konstrukcji obronnych w połączeniu z ukształtowaniem terenu. Najczęściej przytaczany jest Ibrahim ibn Jakub i jego Relacja z podróży do krajów słowiańskich z X wieku.  Opisuje w niej m.in. proces budowy grodu oraz to jak Słowianie potrafili "wkomponować" go w otoczenie.

Dzisiejsze grodziska dają nam pojęcie o skali podejmowanych przedsięwzięć. Budowano grody o różnej wielkości - od małych, "kompaktowych" grodów typu tornow, po duże, zajmujące wiele hektarów, czasem wielopoziomowe "miasta" takie jak w podkarpackiej Trzcinicy. 

Miejsce w Tuchomiu pasuje do najbardziej podstawowego opisu grodziska jako pozostałości po miejscu ogrodzonym. I tak też wygląda na zdjęciu lidarowym. Jest kawałkiem terenu wychodzącym w wody jeziora, odgrodzonym wałem ziemnym od strony lądu. Widać też pozostałości rowu wodnego u nasady wału, który został usypany prawdopodobnie z materiału wykopanego aby odgrodzić się dodatkowo wodą.

Zagadnienie datowania osad czy grodów wczesnosłowiańskich na podstawie pozostałości ceramicznych jest problematyczne z powodu samej istoty kultury słowiańskiej z tamtego okresu. Była ona niezwykle prosta i w zasadzie uboga - do tego stopnia, że wielu badaczy dziwi się sukcesowi jaki odnieśli Słowianie. Z tego też powodu ceramikę wczesnosłowiańską cechowała mała zmienność w czasie. Wytwórcy naczyń stawiali na użyteczność i prostotę. Z tej przyczyny, dany wzór naczynia, na podstawie którego określa się datę może być w użyciu na przestrzeni ok. 100 lat. Tak więc jeśli datowanie wskazuje na IX wiek, równie dobrze może być to 2 połowa wieku VIII lub początek X. Dopiero badania dendrochronologiczne są w stanie dokładnie uściślić datę budowy np. umocnień grodu. Dla grodziska w Tuchomiu nie odnalazłem żadnych wzmianek o takich badaniach.

W ujęciu archeologicznym, choć niezwykle prostym, grodzisko tuchomskie pojawia się w XIX wieku, na fali ówczesnego boomu na prehistorię i archeologię. Pojawia się w pracach badaczy niemieckich, takich jak Abraham Lissauer, jak i polskich, do których należał Władysław Łęga. 

Pod koniec lat 50 prace weryfikacyjne przeprowadził tutaj Henryk Wiklak i odnalezione fragmenty ceramiki datował na 900 - 1250 n.e. 

Kolejne badania zostały przeprowadzone w 2006 roku przez Zdzisławę Ratajczyk z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. Badaniom podlegał fragment wału obronnego oraz wnętrze grodziska. Przeprowadzono również serię wierceń terenu położonego na północ od grodziska, który zidentyfikowano jako potencjalny obszar przygrodowy (osady przygrodowej).

Odkryto fragmenty ceramiki, elementy prażnicy, gliniany przęślik, żelazny nóż i liczne kości zwierzęce. Na podstawie ceramiki określono przedział czasowy funkcjonowania grodu (osady umocnionej) na od IX do połowy X wieku.